Kleigroeve SVK geeft uniek schedel van 33 miljoen jaar oud prijs

Het Waasland staat al lang bekend bij verzamelaars van fossielen. Schelpen en tanden zijn niet echt zeldzaam in de Boomse Klei. Maar heel af en toe duikt er ook een uitzonderlijk stuk op. Dat overkwam Pieter De Schutter (37) uit Aalst. Zijn collectie fossielen afkomstig van de verlaten kleigroeve SVK te Sint-Niklaas gaf een nooit geziene haaienschedel prijs van maar liefst 33 miljoen jaar oud.

Unieke stukken

"Gewapend met schop en zeef, gingen we vaak op zoek naar fossielen in de kleiput van SVK", vertelt Pieter De Schutter. “Haaientanden vonden we geregeld, maar een schedel zag ik nooit eerder. De ontdekking komt in feite toe aan een collega-verzamelaar, maar toen hij er mee stopte kwam het fossiel bij mij terecht.”

"Het stuk is uniek", bevestigt Frederik Mollen van de Vlaamse Onderzoeksgroep voor Haaien en Roggen. "Botresten van haaien bewaren zelden of nooit. Dat komt omdat hun skelet volledig bestaat uit zacht kraakbeen. Nooit eerder vond men zulke perfect bewaarde haaienschedel in de Benelux."

“Het is niet de eerste keer dat onze groeve zeldzame fossielen prijs geeft”, weet Carry Peeters, technisch directeur bij SVK. Met de logistieke steun van het bedrijf kon de onderzoeksgroep een tiental opgravingen organiseren, dit gespreid over een aantal jaren. Dat bracht tal van onbekende soorten haaien, krabben en kreeften aan het licht.

“Elke vondst blijft ook voor ons een verrassing” voegt Carry Peeters er aan toe. “We zijn fier dat ons bedrijf op deze manier bijdraagt aan wetenschappelijk onderzoek. De laatste jaren bevindt de laag met fossielen zich een stuk dieper dan de bodem van de groeve. Zonder onze hulp raakte men er niet meer bij.”

Engelhaai van 2 meter

De soortbepaling van de schedel was lange tijd voer voor discussie. Sommigen dachten aan een haai, anderen aan een rog. "Met een medische CT scanner konden we de schedel in detail vergelijken met die van een aantal nog levende soorten" verduidelijkt Mollen. Dat gebeurde aan het ZNA Middelheim te Antwerpen, met de hulp van radioloog Frank Hilte en zijn assistent Johan Bauwens. De scans tonen aan dat het om een engelhaai (Squatina sp.) van ca. 2 meter lang gaat.

"De engelhaai is een echt buitenbeentje onder de kraakbeenvissen", geeft Mollen aan. "Hij is zo plat als een rog, maar toch met de kop van een haai." De engelhaai verschuilt zich graag in het zand om voorbijkomende prooien te verrassen. De zandige bodem van de SVK groeve krioelde 33 miljoen jaar gelden van kleine visjes, krabben en kreeften. Een uitstekend leefgebied voor de haai dus.”

Met uitsterven bedreigd

"De oudste resten van engelhaaien gaan terug tot in de tijd van Jurassic Parc”, weet De Schutter. In tegenstelling tot de dinosauriërs, stierven engelhaaien niet uit. Integendeel, het werd een succes van de evolutie. Tot twintig jaar geleden kwam de engelhaai nog vaak voor in de Noordzee, maar door de intensieve bodemvisserij is de soort intussen verdwenen. Ze prijkt nu in de top 100 van meest bedreigde soorten van onze planeet.

"Wat 160 miljoen jaar lang een succes blijkt, vaagt de mens op amper 20 jaar uit", stelt Mollen vast. "Laat ons werk maken van grote natuurgebieden op zee, om onze bedreigde haaien en roggen alsnog te redden van de ondergang. Vlaanderen kan een voorbeeld stellen in Europa. Er valt geen tijd meer te verliezen."